بررسی شاخص‌های تفرق خاک و ارتباط تکامل خاک - زمین‌نما در اقلیم خشک جنوب شرق ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده کشاورزی، دانشگاه صنعتی اصفهان

2 گروه خاکشناسی- دانشگاه صنعتی اصفهان

3 دانشگاه باهنر کرمان

4 گروه خاکش ناسی دانشگاه صنعتی اصفهان

چکیده

اطلاع در مورد تغییرات مکانی خاک از نظر اندازه‌گیری تنوع خاک، امکان برآورد کیفیت و تنوع در نقشه‌های خاک را ارائه می‌دهد. شاخص‌های تنوع و مدل‌های توزیع فراوانی ابزار آماری است که اکولوژیست‌ها در دهه‌های اخیر برای تجزیه و تحلیل قواعد ذاتی نهادهای مختلف محیطی به کار گرفته‌اند. در این پژوهش، بررسی روابط بین تکامل خاک-زمین‌نما و سطوح ژئومرفیک مختلف و همچنین شاخص‌های تنوع خاک و روابط بین سطح و شاخص‌های تنوع در بخشی از شهرستان بم استان کرمان به عنوان نمونه‌ای از مناطق خشک کشور مورد مطالعه قرار گرفت. تنوع خاک برای سلسله مراتب ژئومرفیک (زمین‌نما، زمین‌ریخت، لیتولوژی و سطوح ژئومرفیک) و طبقه‌بندی خاک (رده تا فامیل خاک) با استفاده از شاخص‌های مناسب از جمله شاخص شانن و فراوانی محاسبه شد. نتایج نشان داد شاخص‌های تنوع از جمله شاخص شانن و شاخص اونیل در سلسله مراتب طبقه‌بندی از سطح رده به فامیل خاک افزایش می‌یابد. شاخص‌های تنوع و غنا با گذشت زمان از باهادای جدید به باهادای قدیمی افزایش یافته است. بنابراین سن سطوح ژئومرفیک بر تکامل خاک اثر داشته و باعث افزایش تنوع خاک در منطقه مورد مطالعه شده است. همچنین یک رابطه خطی مثبت بین شاخص‌های تنوع و مساحت سطح ژئومرفیک به‌دست آمد. با افزایش مساحت سطوح ژئومرفیک، میزان شاخص‌ها افزایش نشان داد. نتایج نشان داد که تمام فرآیندهایی که در تکامل زمین‌ریخت‌ها نقش دارند، به طور مستقیم یا غیرمستقیم در تکامل خاک‌های تشکیل شده بر روی این زمین‌ریخت‌ها نیز دخالت دارند. همچنین افزایش تنوع خاک و زمین‌نما در طول زمان فرضیه تکامل واگرایی خاک را تأیید

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Soil and geomorphology diversity and soil landscape evolution in the arid region of Bam, south-east Iran

چکیده [English]

Knowledge about spatial soil variation in terms of measured pedodiversity offers the possibility to estimate the quality and variance within a soil map. Diversity indices and abundance distribution models are statistical tools which ecologists have applied for decades for analyzing the intrinsic regularities of various ecological entities. In this study relationships between soils evolution, landscape and geomorphic surface and also pedodiversity index and pedodiversity index–area relationships were investigated in a part of Bam district in Kerman province were investigated. Pedodiversity index was computed at different taxonomy hierarchical levels (From order to family in Soil Taxonomy classification) and geomorphic hierarchical levels (landscape, landform, lithology and geomorphic surface) using appropriate indices including abundance, the Shannon diversity and O’ Neill index. Pedorichness (at family level)–area relationships were investigated to detect which model; power or logarithmic, better fits the observations of area. The results of study indicated that diversity indices such as Shannon and O'Neill indices of the level of classification hierarchy were increased because species richness has increased dramatically. Also diversity and richness indices with time from the old bajada to the younger bajada increased. That indicated taht the age of geomorphic surfaces affected soil development and soil diversity in the study area increased. Results also showed that pedorichness increases with the area of geomorphic surfaces. A logarithmic function gave a good fit for sample areas. Our results showed that increasing entropy versus time indicates the realm of divergent pathway of pedogenesis in studied region.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Pedodiversity
  • Landscape
  • diversity indices
  • Geomorphic Surfaces