دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان و انجمن علوم خاک ایران مجله مدیریت خاک و تولید پایدار 2322-1267 16 1 2026 06 22 A comprehensive overview of slow / controlled-release fertilizers and production methods and their advantages and disadvantages مروری جامع بر انواع کودهای آهسته/کنترل‌رهش و روش‌های تولید و مزایا ومعایب آنها 1 37 7649 10.22069/ejsms.2026.23396.2183 FA مهری سلیمی بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، همدان، ایران الهه معتمدی بخش نانوتکنولوژی-پژوهشگاه بیوتکنولوژی کشاورزی- کرج-ایران زهره الویار بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان اردبیل(مغان)؛ سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، اردبیل، ایران محسن بیگی بخش تحقیقات خاک و آب، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان همدان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، همدان Journal Article 2025 03 04 Indiscriminate use of chemical fertilizers, especially nitrogen, not only imposes heavy costs on farmers, but also causes environmental pollution. Nitrate is easily leached out of the reach of plants due to its lack of retention by soil particles. The entry of excess phosphorus and nitrate into surface and underground water causes the phenomenon of eutrophication, reduction of oxygen level, excessive increase of unwanted species, and finally the death of aquatic life. Increased nitrate concentrations in drinking water can threaten the health of people, especially children. Also, greenhouse gas emissions and the accumulation of heavy metals are other consequences of the excessive use of chemical fertilizers. One of the effective methods for improving nutrient use efficiency and reducing environmental risks is the use of slow-release fertilizers. These types of fertilizers are specifically designed to release their nutrients in a controlled manner throughout the plant's growth period. This feature not only increases crop yield but also improves the absorption of essential nutrients from the soil. Materials and Methods: In this article, an attempt has been made to explain the concept of slow/controlled-release fertilizers and their differences, nutrient release mechanisms, and factors affecting them. Also, types of slow/controlled release fertilizers, production methods, required equipment, and the advantages and disadvantages of each method have been examined. Matrice and coating methods are used to synthesize fertilizers with physical barriers. The fertilizers are coated with inorganic compounds such as sulfur or organic compounds such as resins and thermoplastic Polymer. The release of nutrients takes place through the processes of diffusion, chemical decomposition, swelling, and osmosis. Fertilizer coating is done by two physical and chemical methods. The physical method includes fluid bed, pan coating, rotary drum coating, melting and extrusion, and chemical methods of inverse suspension polymerization, solution polymerization or cross-linking, and microwave irradiation. Results: Although in most cases, slow/controlled release fertilizers are used interchangeably, the two are different. The rate of nutrient release from slow-release fertilizers is slower than that of conventional fertilizers, but the rate, duration, and pattern of release cannot be controlled. However, the rate, duration, and pattern of release in controlled-release fertilizers can be controlled and occurs over a specific time period. Slow-release fertilizers are divided into three groups, including compounds with low-soluble organic nitrogen, such as urea-formaldehyde and isobutylidine diurea, water-soluble fertilizers with a physical barrier, and low-soluble inorganic fertilizers. Conclusion: One-time use of slow/controlled release fertilizers reduces labor costs due to reduced need for fertilization. These fertilizers increase plant access to nutrients by controlling the release of nutrients and reducing risks and toxicity. They also increase seed germination and the growth of quality crops. Factors such as temperature, pH, and ionic strength of the environment affect the release of nutrients from fertilizers synthesized using the matrix method. While the release of nutrients from coated fertilizers depends on factors such as the size of the fertilizer granules, the thickness and uniformity of the coating, the type of material, as well as the type of crosslinking and filler, and temperature. As the thickness of the coating layers, granule size, and coating uniformity increase, the rate of nutrient release decreases. Fluidized bed and pan coating methods are among the most widely used methods for coating fertilizers. Although the melt extrusion method is a very simple method, it also requires expensive equipment. Although these fertilizers are more expensive than conventional fertilizers, they have many advantages over them that justify the higher cost. The price of imported SRFs in Iran is influenced by factors related to currency and market demand. سابقه و هدف: استفاده بی‌رویه از کودهای شیمیایی، به ویژه نیتروژن، نه تنها هزینه‌های سنگینی را بر دوش کشاورزان می‌گذارد، بلکه موجب آلودگی محیط زیست می‌شود. نیترات به دلیل عدم تثبیت در خاک به راحتی از دسترس گیاهان خارج می‌شود. ورود نیترات مازاد به آب‌های سطحی و زیرزمینی منجر به پدیده غنی‌شدن آب‌ها و به تبع آن، کاهش سطح اکسیژن، افزایش گونه‌های ناخواسته و در نهایت مرگ آبزیان می‌شود. افزایش غلظت نیترات در آب آشامیدنی می‌تواند سلامت افراد، به ویژه کودکان را تهدید کند. همچنین، انتشار گازهای گلخانه‌ای و تجمع فلزات سنگین از دیگر عواقب ناشی از استفاده بی‌رویه از کودهای شیمیایی به شمار می‌رود. یکی از روش‌های مؤثر برای بهبود کارایی مصرف عناصر غذایی و کاهش خطرات زیست‌محیطی، استفاده از کودهای آهسته‌رهش است. این نوع کودها به‌طور خاص طراحی شده‌اند تا عناصر غذایی خود را به‌صورت کنترل‌شده در طول دوره رشد گیاه رهاسازی کنند. این ویژگی علاوه‌بر افزایش عملکرد محصول جذب عناصر غذایی ضروری از خاک را نیز بهبود می‌بخشد. مواد و روش‌ها: در این مقاله سعی شده است تا مفهوم کودهای آهسته‌/کنترل‌‌رهش و تفاوت‌های آن‌ها، مکانیسم‌های رهاسازی عناصر غذایی و عوامل مؤثر بر آن‌ها توضیح داده شود. همچنین انواع کودهای آهسته‌/کنترل‌‌رهش، روش‌های تولید، تجهیزات مورد نیاز و مزایا و معایب هر روش مورد بررسی قرار گرفته است. برای تولید کودهای با موانع فیزیکی از روش‌های ماتریس و پوشش‌دهی استفاده می‌شوند. کودها با ترکیبات غیرآلی مانند گوگرد یا ترکیبات آلی مانند رزین و پلیمرترموپلاستیک پوشش‌دهی می‌شوند. رهاسازی عناصر غذایی از طریق فرایندهای انتشار، واکنش یا تجزیه شیمیایی، تورم، و اسمز انجام می‌شود. کودها به دو روش فیزیکی و شیمیایی پوشش‌دهی می‌شوند. روش فیزیکی شامل بستر سیال، پوشش پن، پوشش‌‌‌دهی با روتاری‌ درام، ذوب و اکستروژن و روش‌های شیمیایی شامل پلیمریزاسیون معکوس سوسپانسیون، پلیمریزاسیون محلول/ اتصال عرضی و تابش مایکروویو می‌باشد. یافته‌ها: اگرچه در بیشتر موارد، کودهای آهسته‌/کنترل‌‌رهش به جای یکدیگراستفاده می‌شوند، اما این دو متفاوت از هم هستند. سرعت رهاسازی عناصر غذایی از کودهای آهسته‌رهش کندتر از کودهای معمولی است، اما سرعت، مدت و الگوی رهاسازی در آن‌ها قابل کنترل نیست. با این حال، سرعت، مدت و الگوی رهاسازی در کودهای کنترل‌شده قابل کنترل است و در یک بازه زمانی مشخص انجام می‌شود. کودهای آهسته‌رهش به سه گروه تقسیم می‌شوند: ترکیبات با نیتروژن آلی کم‌محلول، مانند اوره-فرم‌آلدهید و ایزوبوتیلیدین دی‌اوره، کودهای محلول در آب با یک مانع فیزیکی و کودهای معدنی کم‌محلول. نتیجه‌گیری: استفاده یک‌باره از کودهای آهسته/کنترل‌رهش هزینه‌های نیروی کار را به دلیل کاهش نیاز به کوددهی کاهش می‌دهد. این کودها با کنترل رهاسازی عناصر غذایی و کاهش خطرات و سمّیت، دسترسی گیاهان به عناصر غذایی را افزایش می‌دهند. همچنین، موجب افزایش جوانه‌زنی بذر و رشد محصولات با کیفیت می‌گردند. عواملی مانند دما، pH و قدرت یونی محیط بر رهاسازی عناصر غذایی از کودهای تولید شده به روش ماتریس تأثیر می‌گذارند. در حالی که رهاسازی عناصر غذایی از کودهای پوشش‌دار به عواملی مانند اندازه گرانول‌های کود، ضخامت و یکنواختی پوشش، نوع مواد و همچنین نوع اتصال عرضی و پرکننده و دما بستگی دارد. با افزایش ضخامت لایه‌های پوششی، اندازه دانه‌ها و یکنواختی پوشش، سرعت رهاسازی عناصر غذایی کاهش می‌یابد. روش بستر سیال و پوشش پن از جمله پرکاربردترین روش‌ها برای پوشش‌دهی کودها هستند. اگرچه روش ذوب اکستروژن یک روش بسیار ساده است، اما در عین حال به تجهیزات گران‌قیمتی نیاز دارد. علیرغم اینکه این کودها نسبت به کودهای معمولی گران‌تر هستند، اما مزایای زیادی نسبت به آنها دارند که هزینه بالاتر را توجیه می‌کند. قیمت‌SRFهای وارداتی در ایران تحت تأثیر عوامل مختلفی همچون نرخ ارز و تقاضای بازار است. این کودها به‌دلیل نیاز به فناوری پیچیده‌تر تولید و مواد خاص برای پوشش‌دهی، نسبت به کودهای سنتی قیمت بالاتری دارند.

https://ejsms.gau.ac.ir/article_7649_d25c80bd12d5992aa872a09bcb5bfc17.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان و انجمن علوم خاک ایران مجله مدیریت خاک و تولید پایدار 2322-1267 16 1 2026 06 22 The effect of conservation practices on soil resistance and resilience indices under the influence of copper pollution stress تأثیر عملیات حفاظتی بر مقادیر شاخص‌های مقاومت و تاب‌آوری خاک تحت اثر تنش آلایندگی با مس 39 65 7648 10.22069/ejsms.2026.23392.2182 FA امیر رنجبر دانشجوی دکتری تخصصی مدیریت منابع خاک، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. فرشاد کیانی دانشیار، گروه علوم خاک، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان مجتبی بارانی مطلق دانشیار، گروه علوم و مهندسی خاک، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران الهام ملک زاده استادیار، گروه علوم و مهندسی خاک، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان، گرگان، ایران. Journal Article 2025 03 03 Background and Objectives: Conservation measures can have different effects on the stability and resilience of the soil to various stresses due to different soil and vegetation characteristics. The aim of this study is to investigate the effects of different conservation measures in the Gorganrood basin in Golestan Province on soil resilience to pollution stress and to conduct a case study on copper metal. Materials and Methods: This study was conducted as a factorial experiment in a completely randomized design with two recovery time factors (7 and 28 days) and in 8 land management types (forest, terraced, planted, pasture, agriculture, burned forest, protected agricultural land and conventional agriculture). The soil samples were taken from a depth of 0 to 20 cm. To achieve copper loading, a concentration of 200 mg copper per kg dry soil from the salt source copper(II) sulfate pentahydrate was used. Soil resistance and loading indices were assessed using the Orwin and Wardel model by chemical properties (pH, EC, organic carbon, total nitrogen and cation-exchange capacity) and biological indices (microbial respiration and microbial biomass carbon). Results: The results showed that soil properties achieved different rates of reversibility during the studied periods after pollution stress. This rate was significantly affected by the type of conservation practices and the duration of the stress. Natural land uses such as forests and pastures were more resistant and resilient to this stress, while degraded land uses such as burned forests and terracing showed greater vulnerability. The conversion of forest lands to agriculture has caused a significant decrease in soil resistance and resilience indices. In the resistance index, the amount of organic carbon decreased from 0.92 in the forest to 0.46 in the agricultural area of the Chardeh region and 0.48 in the agricultural area of the Chehel-chai basin, which represents a decrease of 50 and 48%, respectively. Also, the soil microbial biomass, which was 0.70 in the forest, reached 0.48 in the agricultural area of the Chehel-chai basin, which is equivalent to a decrease of 31%. Microbial respiration also decreased from 0.74 in the forest to 0.50 in the agricultural area of Chehel-chai basin, a decrease of 32%. However, with the application of conservation agriculture, the amount of organic carbon increased to 0.82, soil microbial biomass to 0.54, and microbial respiration to 0.53, which shows an improvement of 78, 12.5, and 6%, respectively, compared to the agricultural area of Chehel-chai basin. In the resilience index, on the seventh day after pollution stress, organic carbon decreased from 0.272 in the forest to 0.179 in the agricultural area of Chehel-chai basin, which is equivalent to a decrease of 34%. Total nitrogen also decreased from 0.402 in the forest to 0.116 in the agricultural area of Chehel-chai basin, which shows a decrease of 72%. However, on day 28, conservation agriculture practices increased cation exchange capacity from 0.133 in the fourteenth agricultural area to 0.583 and microbial biomass from 0.114 to 0.661, representing an increase of 338 and 480%, respectively. Conclusion: Based on the findings of the paper, degraded land uses such as burnt forests and traditional agriculture are more vulnerable due to reduced organic matter, weaker biological activity, and lower capacity to retain nutrients. Over time (day 28), resilience indices in some land uses have improved, but conservation agriculture and terracing still perform better than traditional agriculture. Therefore, implementing conservation management, biological restoration, and using organic amendments are essential to increase soil resilience in degraded areas. سابقه و هدف: با توجه به میزان بالای تخریب خاک در کشور و لزوم یافتن روش‌های کارآمد جهت بهبود کیفیت، عملیات حفاظتی متنوع و متعددی در حوضه‌های آبخیز صورت می‌گیرد. از آن‌جایی که انجام پروژه‌های حفاظتی زمانبر و همراه با هزینه-های زیادی است، ارزیابی کارایی پروژه‌های انجام شده ضرورت دارد. عملیات‌های حفاظتی می‌توانند به‌واسطه تفاوت در ویژگی های خاک و پوشش گیاهی، تأثیرات متفاوتی بر پایداری و تاب‌آوری خاک در برابر تنش‌های مختلف داشته باشند. هدف از این پژوهش، بررسی تاثیر عملیات حفاظتی مختلف در حوضه گرگانرود استان گلستان بر تاب‌آوری خاک در مقابل تنش آلایندگی و مطالعه موردی در مورد فلز مس می‌باشد. مواد و روش‌ها: این پژوهش به‌صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با دو عامل زمان بازیابی (7 و 28 روز) و در هشت مدیریت اراضی (جنگل، تراس‌بندی شده، نهال‌کاری شده، مرتع‌کاری، کشاورزی، جنگل سوخته، زمین کشاورزی حفاظتی و کشاورزی مرسوم) انجام شد. نمونه‌برداری خاک از عمق صفر تا 20 سانتی‌متری و به‌منظور اعمال تنش آلودگی مس، از غلظت 200 میلی‌گرم مس به ازای کیلوگرم خاک خشک از منبع نمک پنتا هیدارت سولفات مس (II) استفاده گردید. شاخص‌های مقاومت و تاب‌آوری خاک با استفاده از مدل اوروین و واردل از طریق ویژگی‌های شیمیایی (pH، EC، کربن آلی، نیتروژن کل و ظرفیت تبادل کاتیونی) و شاخص‌های زیستی (تنفس میکروبی و کربن بیوماس میکروبی) ارزیابی شدند. یافته‌ها: نتایج نشان داد در مدت زمان‌های مطالعه شده پس از تنش آلودگی، ویژگی‌های خاک به نسبت های متفاوتی از برگشت‌پذیری دست یافته‌اند. این نسبت به‌طور قابل توجهی تحت تأثیر نوع عملیات حفاظتی و مدت زمان تنش قرار دارد. کاربری‌های طبیعی مانند جنگل‌ها و مراتع مقاومت و تاب‌آوری بیشتری در برابر این تنش داشتند، در حالی‌که کاربری‌های تخریب‌شده مانند جنگل سوخته و تراس‌بندی آسیب‌پذیری بیشتری را نشان دادند. تبدیل اراضی جنگلی به کشاورزی موجب کاهش قابل‌توجهی در شاخص‌های مقاومت و تاب‌آوری خاک شده است. در شاخص مقاومت، مقدار کربن آلی از 92/0 در جنگل به 46/0 در کشاورزی منطقه چهارده و 48/0 در کشاورزی منطقه چهل چای کاهش یافته که به ترتیب کاهش 50 و 48 درصدی را نشان می‌دهد. همچنین، بیوماس میکروبی خاک که در جنگل 70/0 بود، در کشاورزی منطقه چهل چای به 48/0 رسید که معادل 31 درصدی کاهش است. تنفس میکروبی نیز از 74/0 در جنگل به 50/0 در کشاورزی منطقه چهل چای کاهش یافته و 32 درصد افت داشته است. اما با اعمال کشاورزی حفاظتی، مقدار کربن آلی به 82/0، بیوماس میکروبی خاک به 54/0 و تنفس میکروبی به 53/0 افزایش یافته است، که به ترتیب افزایش 78، 5/12 و 6 درصدی را نسبت به کشاورزی منطقه چهل چای نشان می‌دهد. در شاخص تاب‌آوری نیز در روز هفتم پس از تنش آلودگی، کربن آلی از 272/0 در جنگل به 179/0 در کشاورزی منطقه چهل چای کاهش یافته که معادل کاهش 34 درصدی است. نیتروژن کل نیز از 402/0 در جنگل به 116/0 در کشاورزی منطقه چهل چای رسیده که 72 درصد کاهش نشان می‌دهد. با این حال، در روز 28، اعمال کشاورزی حفاظتی موجب افزایش ظرفیت تبادل کاتیونی از 133/0 در کشاورزی منطقه چهارده به 583/0 و بیوماس میکروبی از 114/0 به 661/0 شده است که به ترتیب افزایش 338 و 480 درصدی را نشان می‌دهد. نتیجه‌گیری: براساس یافته‌های مقاله، کاربری‌های تخریب‌شده مانند جنگل سوخته و کشاورزی سنتی، به دلیل کاهش مواد آلی، فعالیت زیستی ضعیف‌تر و ظرفیت کمتر در نگهداری عناصر غذایی، آسیب‌پذیری بیشتری داشته‌اند. با گذشت زمان (روز 28)، شاخص‌های تاب‌آوری در برخی کاربری‌ها بهبود یافته، اما همچنان کشاورزی حفاظتی و تراس‌بندی در مقایسه با کشاورزی سنتی عملکرد بهتری دارند. بنابراین، اجرای مدیریت حفاظتی، بازسازی زیستی و استفاده از اصلاح‌کننده‌های آلی برای افزایش تاب‌آوری خاک در مناطق تخریب‌شده ضروری است.

https://ejsms.gau.ac.ir/article_7648_12f43f08b0884d0e48a8eabfb771c458.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان و انجمن علوم خاک ایران مجله مدیریت خاک و تولید پایدار 2322-1267 16 1 2026 06 22 Effect of triple superphosphate and leonardite application on the correlation between selected soil properties and yield of safflower (Carthamus tinctorius L.) بررسی اثر کاربرد سوپرفسفات تریپل و لئوناردیت بر همبستگی بین برخی ویژگی های خاک و عملکرد گیاه گلرنگ (Carthamus tinctorius L.) 67 92 7650 10.22069/ejsms.2026.23441.2187 FA مهسا عابدی دانشجوی دکتری اگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران جلیل شفق کلوانق استاد، گروه اکوفیزیولوژی گیاهی، گرایش اکولوژی گیاهان زراعی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. آرش همتی مدیرعامل شرکت قیزیل توپراق سهند، مراغه، ایران Journal Article 2025 03 14 Background and Objective: One of the key factors in improving crop management is evaluating the processes of yield formation and the plant nutrition system. The amount of soil organic matter, the activity of soil organisms, and the availability of essential elements are all considered influential in determining crop yield. This study aimed to assess the impact of different levels and combinations of leonardite (a rich source of humic acid) and triple superphosphate on the yield of safflower (Carthamus tinctorius L.). The ultimate goal was to reduce or replace the use of phosphorus fertilizers with leonardite to promote sustainable agriculture, reduce input costs, and enhance crop productivity. Materials and Methods: The experiment was conducted during the 2021–2022 growing season using a randomized complete block design (RCBD) in a clay loam soil cultivated with safflower in the Parchin region of Ardabil Province, Iran. The study included nine treatments: control (no fertilizer), 100 kg/ha triple superphosphate (P100), 50 kg/ha triple superphosphate (P50), 200 kg/ha leonardite (H200), 100 kg/ha leonardite (H100), 50 kg/ha triple superphosphate + 100 kg/ha leonardite (P50H100), 25 kg/ha triple superphosphate + 150 kg/ha leonardite (P25H150), 75 kg/ha triple superphosphate + 50 kg/ha leonardite (P75H50), and 25 kg/ha triple superphosphate + 50 kg/ha leonardite (P25H50). Measured parameters included microbial population indices in the rhizosphere and non-rhizosphere soil, microbial R/S ratio, soil nitrogen content, C/N ratio, pH, grain yield, biological yield, and harvest index of safflower. Data were analyzed using SPSS software, and correlations between soil and plant traits were also evaluated. Results: The H200 treatment resulted in the highest percentage of soil organic carbon, while the P25H150 treatment had the highest soil nitrogen content. Treatments P25H150 and H200 showed the lowest soil C/N ratio, and P25H150 exhibited the highest rhizosphere microbial population and microbial R/S ratio. The P50H100 treatment produced the highest grain yield, biological yield, and harvest index. A significant positive correlation (P < 0.01) was observed between grain and biological yield of safflower and both rhizosphere microbial population and microbial R/S ratio. Conversely, grain and biological yield were negatively and significantly correlated (P < 0.01) with the soil C/N ratio and pH. Conclusion: Among the treatments applied in this study, H200 and P25H150 had the most substantial effects on soil-related traits, while P25H150, P50H100, and H200 showed the most significant improvements in safflower yield indicators. The results demonstrate that leonardite, as a rich source of humic acid, can effectively enhance phosphorus use efficiency and thereby reduce the need for triple superphosphate fertilizer. For achieving optimal safflower yield while preserving soil health and supporting sustainable production, integrated treatments of leonardite with triple superphosphate—particularly P25H150 and P50H100—are recommended. سابقه و هدف: از نکات کلیدی بهبود مدیریت زراعی، ارزیابی فرایندهای تشکیل عملکرد و سیستم تغذیه گیاه است. میزان ماده‌ی آلی خاک، فعالیت‌ موجودات خاکزی و میزان دسترسی به عناصر خاک از عوامل تأثیرگذار در عملکرد گیاه محسوب می‌شوند. این تحقیق با هدف کاهش و یا جایگزینی مصرف کود فسفردار با لئوناردیت (منبع غنی از اسید هیومیک) در راستای نیل به سوی کشاورزی پایدار، کاهش هزینه-ها و افزایش عملکرد، در جهت بررسی تأثیرسطوح مختلف ترکیب لئوناردیت (منبع غنی از اسید هیومیک) و سوپرفسفات تریپل بر عملکرد گیاه گلرنگ (Carthamus tinctorius L.) انجام گرفت. مواد و روش‌ها: این آزمایش در سال زراعی 1401-1400 در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی در خاک رسی-لومی تحت کشت گیاه گلرنگ در منطقه‌ی پرچین استان اردبیل با 9 تیمار: شاهد، سوپرفسفات تریپل 100 کیلوگرم در هکتار (P100)، سوپرفسفات تریپل 50 کیلوگرم در هکتار (P50)، لئوناردیت 200 کیلوگرم در هکتار (H200)، لئوناردیت 100 کیلوگرم در هکتار (H100)، سوپرفسفات تریپل 50 کیلوگرم و لئوناردیت 100 کیلوگرم در هکتار (P50H100)، سوپرفسفات تریپل 25 کیلوگرم و لئوناردیت 150 کیلوگرم در هکتار (P25H150)، سوپرفسفات تریپل 75 کیلوگرم و لئوناردیت 50 کیلوگرم در هکتار (P75H50) و سوپرفسفات تریپل 25 کیلوگرم و لئوناردیت 50 کیلوگرم در هکتار (P25H50)، انجام شد. شاخص‌های جمعیت میکروبی ریزوسفری و غیر ریزوسفری، نسبت R/S میکروبی، کربن، نیتروژن، نسبت C/N و pH در خاک و شاخص-های عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیکی و شاخص برداشت در گیاه گلرنگ اندازه‌‌گیری شدند. برای تجزیه و تحلیل داده‌ها و همبستگی صفات از نرم‌افزار SPSS استفاده شد. یافته‌ها: تیمار H200 بیشترین درصد کربن آلی، تیمار P25H150 بیشترین درصد نیتروژن خاک، تیمارهای P25H150 و H200 کمترین نسبت C/N خاک و تیمار P25H150 بیشترین مقدار جمعیت میکروبی ریزوسفری و نسبت R/S میکروبی خاک را داشت. تیمار P50 H100 بیشترین مقدار عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیکی و شاخص ‌برداشت را داشت. بین عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی گلرنگ همبستگی مثبت و معنی‌داری (01/0P<) با جمعیت میکروبی ریزوسفری و نسبت R/S میکروبی وجود داشت. همچنین عملکرد دانه و عملکرد بیولوژیکی همبستگی منفی و معنی‌داری (01/0P<) با نسبت C/N و pH خاک داشتند. نتیجه‌گیری: در بین تیمارهای مورد استفاده در این تحقیق، تیمارهای H200 و P25H150 در صفات خاکی و تیمارهای P50H100، P25H150 و H200 در شاخص‌های عملکردی گلرنگ، بالاترین سطح معنی‌داری را نشان دادند. نتایج نشان داد لئوناردیت (منبع غنی از اسید هیومیک) توانست موجب کاهش مصرف کود سوپرفسفات تریپل شود. توصیه می‌شود جهت دستیابی به عملکرد مناسب گلرنگ با حفظ سلامت خاک و تولید پایدار، تیمارهای تلفیقی لئوناردیت با سوپرفسفات تریپل مانند P25H150 و P50 H100 مورد استفاده قرار گیرند.

https://ejsms.gau.ac.ir/article_7650_055f59bab8ed38995945b5811885c766.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان و انجمن علوم خاک ایران مجله مدیریت خاک و تولید پایدار 2322-1267 16 1 2026 06 22 Delineation of soil management zone using geostatistical and fuzzy approaches based on soil properties and wheat yield (a case study in Dashte-Naz, Sari) استفاده از روش‌های زمین آماری و فازی در تعیین نواحی مدیریتی بر اساس خصوصیات خاک و عملکرد گندم (مطالعه موردی در منطقه دشت ناز ساری) 93 111 7651 10.22069/ejsms.2026.23599.2192 FA سحر مسعودی گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری سید مصطفی عمادی گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده علوم زراعی ، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری محمد علی بهمنیار گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری فردین صادق‌زاده گروه علوم و مهندسی خاک، دانشکده علوم زراعی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری 0000-0001-6174-3463 Journal Article 2025 04 29 Abstract Background and aims: Efficient and cost-effective methods for managing agricultural fields are currently needed to maximize economic benefits and minimize the environmental impacts. Fertilizer recommendations in Iran are mostly apply as an uniform pattern across the fields, leading to over-application in nutrient-rich zones and under-application in nutrient-deficient zones. This necessitates the efficient techniques for accurately measuring spatial variations of soil properties and the identifying homogeneous management zones for optimization of fertilizer application. Materials and Methods: In order to delineate the soil management zone and evaluate the spatial variability of soil properties a field in Dashte-Naz area, Sari city in Iran with 44.5 ha was selected by integration of geostatistics, principal component analysis (PCA) and fuzzy clustering algorithm. The 108 soil samples were collected from a grid dimensions of 60 m× 60 m from a depth of 0-30 cm. Soil properties including pH, EC, organic carbon, soil, N-nitrate, phosphorus, potassium, cation exchange capacity and yield of wheat were determined. Spatial variability of soil properties was performed by geostatistical analysis. In order to estimate the soil properties in unsampled location the kriging and inverse distance weighting (IDW with powers of 1, 2, 3) interpolation methods were used. The statistical indicators of RMSE and ME was used to select the best interpolation method. Results: The best interpolation method for pH, EC, organic carbon were IDW with power of 2 and 1, and kriging, respectively. The best interpolation method for CEC was IDW with power of 1 and for other soil properties the kriging method had best interpolation results. The map of soil properties with the resolution of 15 m interval was prepared with the best identified interpolation methods at the field. The PCA was done on all interpolated points and then the fuzzy clustering algorithm with MZA software was used to identify the homogenous management zones. The fuzziness performance index (FPI) and normalized classification entropy (NEC) was used to determine the optimal number of clusters. The study area was divided into three management zones, with 20.5 hectares located in Zone 1, 14.9 hectares in Zone 2, and 9.02 hectares in Zone 3. Additionally, Zone 3 exhibited better fertility and crop performance quality. In contrast, Zones 1 and 2, due to their lower fertility levels, required higher fertilizer application to achieve the optimal productivity. Conclusion: The overall results indicated that the optimal number of management zones for the study area was three. Analysis of variance (ANOVA) revealed the significant heterogeneity in soil fertility properties. Therefore, when these results are applied to the target crop according to the management zones, they can prevent uniform fertilizer application. This approach not only optimizes agricultural costs, but also prevents soil resource degradation and maximizes crop production. چکیده سابقه و هدف: در حال حاضر، روش‌های کارآمد و مقرون به‌صرفه برای مدیریت مزارع به‌منظور به‌حداکثر رساندن بازده اقتصادی و به‌حداقل رساندن اثرات زیست محیطی، مورد نیاز است. توصیه‌ کودی در حال حاضر برای مزارع تقریبا در ایران برای مناطق بزرگ معمولاً یکنواخت انجام می‌شود. فلذا مدیریت یکنواخت اراضی اغلب منجر به کاربرد بیش از حد کود در مناطق با سطح عناصر غذایی بالا و کم‌تراز حد لازم در مناطق با سطح عناصر غذایی کم می‌شود. از این رو بایستی روش‌های کارآمد برای اندازه‌گیری دقیق تغییرات ویژگی‌های خاک درون مزرعه و تعیین نواحی مدیریتی همگن برای کاربرد متعادل کودها اجرا شوند. موادو روش‌ها: به‌منظور شناسایی و ارزیابی تغییرپذیری مکانی خصوصیات خاک و تعیین مرز نواحی مدیریتی با استفاده ترکیبی از تجزیه و تحلیل مؤلفه اصلی و الگوریتم خوشه‌بندی فازی، پژوهشی در منطقه‌ای به وسعت 5/44 هکتار در منطقه دشت ناز ساری صورت پذیرفت. نمونه‌برداری خاک به‌صورت شبکه‌ای منظم به ابعاد60×60 متر به تعداد 108 نمونه از عمق 30-0 سانتی‌متری خاک تهیه گردید. مقادیر pH، EC، کربن آلی، بافت خاک، نیتروژن نیتراتی، فسفر قابل‌استفاده، پتاسیم قابل‌استفاده، ظرفیت تبادل کاتیونی خاک و عملکرد گیاه گندم تعیین و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. تغییرپذیری مکانی خصوصیات خاک با روش‌های زمین‌آماری انجام گرفت. به‌منظور تخمین نقاط در محل‌های نمونه‌برداری‌نشده از روش‌های کریجینگ و روش وز‌ن‌دهی معکوس فاصله (IDW) با توان‌های 1، 2 و 3 استفاده شد و با محاسبه شاخص آماری RMSE و ME بهترین روش انتخاب شد. یافته‌ها: بهترین روش درون‌یابی برای pH،EC ، درصد ذرات رس و کربن آلی به‌ترتیب، IDW با توان 2 ، IDW با توان 1، کریجینگ، IDW با توان 3 به‌دست آمد. بهترین روش درون‌یابی برای پارامترهایCEC ، نیتروژن، فسفر، پتاسیم قابل‌استفاده و عملکرد به‌ترتیب، IDW با توان 1و برای بقیه پارامترها روش کریجینگ انتخاب گردید. نقشه تغییرپذیری مکانی خصوصیات خاک با استفاده از روش‌های زمین‌آماری ترسیم شد. سپس تجزیه و تحلیل مؤلفه اصلی و الگوریتم خوشه‌بندی فازی برای مشخص کردن ناحیه مدیریتی صورت پذیرفت. بر این اساس شاخص عملکرد فازی (FPI) و شاخص آنتروپی طبقه‌بندی نرمال‌شده (NEC) برای تعیین تعداد خوشه بهینه مورد استفاده قرار گرفت. سه ناحیه مدیریتی جدا و مرزبندی شد که 5/20 هکتار از اراضی مورد مطالعه در ناحیه 1، 9/14 هکتار در ناحیه 2 و 02/9 هکتار در ناحیه 3 قرار گرفتند.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬ همچنین ناحیه 3 از نظر حاصلخیزی و کیفیت عملکرد در شرایط بهتری قرار داشت. بالعکس در نواحی مدیریتی 1و2، به‌خاطر پایین بودن سطح حاصلخیزی کاربرد بیش‌تر کود توصیه شد. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که تعداد بهینه ناحیه مدیریتی برای این منطقه 3 بود و روش استفاده شده برای جداسازی مرز خاکهای همگن به خوبی توانسته است خاکهای مشابه را از لحاظ حاصلخیزی از یکدیگر جدا کند. تجزیه و تحلیل واریانس، ناهمگونی در خصوصیات حاصلخیزی خاک و عملکرد محصول در ناحیه͏های جدا شده را به صورت معنی͏داری نشان داد. بنابراین می‌تواند از کاربرد یکنواخت کود به نحو موثری جلوگیری کند. این رویکرد نه تنها هزینه‌های کشاورزی را بهینه می‌سازد، بلکه از تخریب منابع خاک نیز جلوگیری کرده و تولید محصول را به حداکثر می‌رساند.

https://ejsms.gau.ac.ir/article_7651_65e96488537a4e62ec1cca3d5a9a1e7a.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان و انجمن علوم خاک ایران مجله مدیریت خاک و تولید پایدار 2322-1267 16 1 2026 06 22 The effect of zinc sulfate on changes of Growth, physiological and biochemical properties of Persian shallot (Allium hirtifolium Boiss) under drought stress and zinc deficiency in soil بررسی تأثیر سولفات روی بر تغییرات رشد، ویژگی‌های فیزیولوژیک و بیوشیمیایی موسیر ایرانی (Allium hirtifolium Boiss) در شرایط تنش خشکی و کمبود روی در خاک 113 131 7646 10.22069/ejsms.2026.23090.2170 FA سعید داودی نیا گروه زراعت دانشکده کشاورزی دانشگاه شهرکرد سینا فلاح عضو هیات علمی دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد محمد رفیعی الحسینی گروه زراعت، دانشکده کشاورزی، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد علی عباسی سورکی گروه زراعت دانشکده کشاورزی دانشگاه شهرکرد Journal Article 2024 12 31 Background and Objective: Drought stress is a major environmental challenge that has a negative impact on agricultural productivity by disrupting growth and developmental processes, ultimately resulting in reduced crop yields. One significant consequence of drought stress is disturbance of the plant's nutritional balanc, which can potentially be alleviated by applying micronutrients through foliar sprays during periods of stress. The purpose of this study was to evaluate the effects of zinc foliar sprays on the growth, physiological, and biochemical responses of Persian shallot plants under drought stress conditions. Materials and Methods: This study was carried out using a factorial and randomized complete block design within pots at the Shahrekord University Research Farm, consisting of four replications during the 2023-2024 agricultural season. The experimental factors included drought stress, which comprised both no stress and stress conditions by keeping moisture levels at 50% of field capacity, along with varying zinc concentrations of 0, 50, 100, 150, and 200 mg/L applied as a foliar spray. Results: Drought conditions significantly influenced various parameters, including plant height, leaf count, fresh weights of leaves, roots, and bulbs, as well as the number and fresh weight of sister bulbs, relative water content of leaves, membrane electrolyte leakage, and levels of proline, malondialdehyde, hydrogen peroxide, and photosynthetic pigments. Zinc application had a notable impact on all measured traits, with the exception of leaf count and photosynthetic pigments. Additionally, the interaction between drought stress and zinc treatment significantly affected all traits, except for plant height, leaf count, fresh weight bulbs, number of sister bulbs, and all photosynthetic pigments. The most pronounced positive effects were observed under full irrigation at a zinc concentration of 200 mg/L, while the least effects were recorded under drought stress with the control treatment. Under drought conditions, the application of 200 mg/L zinc resulted in increases in leaf fresh weight (95%), root fresh weight (76%), scallion fresh weight (88%), leaf relative water content (40%), and proline content (148%) compared to the control. Conversely, membrane electrolyte leakage (38%), malondialdehyde (68%), and hydrogen peroxide (48%) levels decreased. The fresh weight of Persian shallot bulbs under drought stress and non-stress conditions was recorded at 49.6 g and 64 g, respectively. Among the various zinc sulfate treatments, the highest bulb fresh weight was achieved at a concentration of 200 mg/L zinc, yielding 59.6 g, which represents an 11.2% increase over the control. Conclusion: In this study, by noting a noteworthy positive impact from high amounts of zinc sulfate under both non-stressed and drought-stressed conditions, it can be determined that a level of 200 mg zinc per liter enhances the growth, physical characteristics, and biochemical activities in the development of Persian shallot plants. Moreover, in addition to promoting high yields in non-stressed circumstances, it also aids in boosting production during drought-stressed situations. سابقه و هدف: تنش خشکی یکی از مهم‌ترین تنش‌های محیطی است که تولیدات کشاورزی را از طریق ایجاد اختلال در فرایندهای رشد و نمو با محدودیت روبرو می‌کند و عملکرد گیاه را کاهش می‌دهد. یکی از اثرات تنش خشکی، بر هم زدن تعادل تغذیه‌ای در گیاه است که با استفاده از ریزمغذی‌ها به صورت محلول‌پاشی می‌توان وضعیت رشد گیاه را در شرایط تنش بهبود بخشید. آزمایش حاضر با هدف ارزیابی تأثیر محلول‌پاشی عنصر روی بر تغییرات رشد، ویژگی‌های فیزیولوژیک و بیوشیمیایی گیاه موسیر ایرانی در شرایط تنش خشکی اجرا شد. مواد و روش‌ها: این آزمایش در قالب فاکتوریل و طرح بلوک‌های کامل تصادفی به‌صورت گلدانی در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه شهرکرد با 4 تکرار در سال زراعی 1403-1402 انجام شد. تنش خشکی (شامل بدون تنش و تنش خشکی بر اساس حفظ رطوبت به مقدار 50 درصد ظرفیت زراعی) و غلظت‎های مختلف روی شامل صفر، 50، 100، 150 و 200 میلیگرم در لیتر به‌صورت محلولپاشی بعنوان عوامل آزمایشی بودند. یافته‌ها: ارتفاع بوته، تعداد و وزن تر برگ، وزن تر ریشه و غده، تعداد و وزن تر پیاز خواهری، محتوای نسبی آب برگ، نشت الکترولیتی غشاء، محتوی پرولین، مالون‌دی‌آلدئید، پراکسیدهیدروژن و رنگیزه‌های فتوسنتزی تحت تأثیر عامل خشکی قرار گرفتند. اثر عنصر روی بر کلیه صفات بجز تعداد برگ و رنگیزه‌های فتوسنتزی و اثر متقابل تنش خشکی و روی بر همه صفات یاد شده بجز ارتفاع بوته، تعداد برگ، وزن تر غده، تعداد پیاز خواهری و رنگیزه‌های فتوسنتزی معنی‌دار شد. بیشترین اثر مثبت معنی‌دار در شرایط بدون تنش و در غلظت 200 میلی‌گرم روی در لیتر و کمترین اثر در تنش خشکی با تیمار شاهد اتفاق افتاد. در شرایط تنش خشکی، در تیمار 200 میلی‌گرم روی در لیتر وزن تر برگ (95%)، وزن تر ریشه (76%)، وزن تر پیاز خواهری (88%)، محتوای نسبی آب برگ (40%)، محتوی پرولین (148%) در مقایسه با شاهد افزایش داشتند ولی نشت الکترولیتی غشاء (38%)، مالون‌دی‌آلدئید (68%) و پراکسیدهیدروژن (48%) کاهش یافتند. در شرایط تنش خشکی و بدون تنش، وزن تر غده موسیر ایرانی به ترتیب 6/49 و 64 گرم بود. در بین تیمارهای سولفات روی، بیشترین وزن تر غده در غلظت 200 میلی‌گرم روی در لیتر (6/59 گرم) بود که نسبت به شاهد 2/11 درصد افزایش داشت. نتیجه‌گیری: در این آزمایش، با مشاهده اختلاف مثبت معنی‌دار در غلظت‌های بالای سولفات روی در شرایط بدون تنش و تنش خشکی، می‌توان نتیجه گرفت که غلظت 200 میلی‌گرم روی در لیتر باعث بهبود صفات رشدی، فیزیولوژیک و فرایندهای بیوشیمیایی در روند رشد و نمو گیاه موسیر ایرانی می‎شود و علاوه بر دستیابی به تولید بالا در شرایط بدون تنش به بهبود محصول در شرایط تنش خشکی کمک می‎نماید.

https://ejsms.gau.ac.ir/article_7646_5df5bdab0776ba70d5b600970eec9fbe.pdf

دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان و انجمن علوم خاک ایران مجله مدیریت خاک و تولید پایدار 2322-1267 16 1 2026 06 22 Health risk assessment and identification of the contribution of pollutant sources of some heavy metals in street dust in Boroujerd city using the Positive matrix factorization (PMF) ارزیابی خطر سلامتی و شناسایی سهم منابع آلاینده برخی فلزات سنگین در گرد و غبار خیابانی شهرستان بروجرد با استفاده از مدل ماتریس تجزیه مثبت (PMF) 133 149 7647 10.22069/ejsms.2026.23300.2178 FA پروین گودرزی یعقوبی دانشجوی دکتری، گروه محیط زیست، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران جواد وروانی دانشیار، گروه کشاورزی و منابع طبیعی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران بهمن شمس استادیار، گروه کشاورزی و منابع طبیعی، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران حمید ترنج زر دانشیار، گروه محیط زیست، واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران عباس احمدی دانشیار، گروه کشاورزی و منابع طبیعی واحد اراک، دانشگاه آزاد اسلامی، اراک، ایران Journal Article 2025 02 09 Abstract Background and Objective: Among the complex components of street dust are heavy metals, which have become an urban and environmental problem due to their high toxicity, concealment, persistence, and bioaccumulation, and have attracted much attention. The presence of heavy metals in street dust causes them to accumulate in the human body and thus become health hazards. The study aimed to assess the health risk and identify the contribution of pollutant sources of some heavy metals in street dust in Borujerd city using the using the Positive matrix factorization (PMF). Materials and Methods: 41 street dust samples were collected. The samples were obtained as a composite (mixture of 3 samples together at a distance of 5 to 10 m) and with an approximate weight of 100 g and the samples were transferred to the laboratory for heavy metal analysis and finally the total (semi-total) concentration of As, Cd, Pb, Zn, Cu and Ni metals was first extracted by acid digestion method using 4 N nitric acid. The Positive matrix factorization (PMF) was used to identify and contribute the pollutants. Results: The average concentrations of lead, cadmium, copper, nickel, zinc and arsenic were 66.61, 0.97, 19, 49.76, 264.43 and 40.04 mg/kg respectively. Therefore, the trend of heavy metal concentrations based on the average is as follows: Zn > Pb > Ni > As > Cu > Cd. According to the PMF results, the share of each factor in the total share of sources was obtained. Of which natural source (F1), vehicle tire coating source (F2), industrial gas source (F3) and transportation source (F4) constitute 27.1%, 17.3%, 29.6% and 26% of the total share, respectively. The trend of changes in total CDI is as follows: Zn > Pb > Ni > As > Cu > Cd. The highest and lowest CDI values in both age groups for all heavy metals were in the order of ingestion > dermal absorption > respiration. Also, the total CDI values were higher for children than adults. According to the risk assessment results, the HI value of lead and arsenic metals for children was higher than the threshold (HI=1), indicating that these metals may have high risks of non-cancerous diseases for children, but for adults, the HI value for all metals was calculated to be less than 1. The risk of cancer through inhalation for children and adults is also almost negligible. Conclusion: The concentrations of heavy metals in street dust in the study area were mostly influenced by industrial gases. Overall, the results of this study provide useful information for local authorities to select and develop sustainable policies to control and reduce pollution emissions. چکیده سابقه و هدف: از جمله اجزای پیچیده گرد و غبار خیابانی، فلزات سنگین می‌باشند که به دلیل سمیت بالا، پنهان شدن، پایداری و تجمع بیولوژیکی تبدیل به یک مشکل شهری و زیست محیطی شده است و توجه زیادی را به خود جلب کرده‌اند. وجود فلزات سنگین در گرد و غبار خیابانی باعث می‌شود که آن‌ها در بدن انسان انباشته و در نتیجه تبدیل به خطرات بهداشتی و به خطر افتادن سلامتی شوند. مطالعه با هدف ارزیابی خطر سلامتی و شناسایی سهم منابع آلاینده برخی فلزات سنگین در گرد و غبار خیابانی شهرستان بروجرد با استفاده از مدل ماتریس تجزیه مثبت (PMF)انجام شد. مواد و روش‌ها: 41 نمونه گرد و غبار خیابانی جمع‌آوری شد. نمونه‌ها به صورت ترکیبی (مخلوط 3 نمونه با هم در فاصله m5 تا 10) و با وزن تقریبی g 100 بدست آمدند و نمونه‌ها برای انجام آنالیز فلزات سنگین به آزمایشگاه منتقل گردیدند و در نهایت غلظت کل (شبه‌کل) فلزات As، Cd، Pb، Zn، Cu و Ni ابتدا از روش هضم اسیدی با استفاده از اسید نیتریک 4 نرمال عصاره‌گیری شد. از مدل ماتریس تجزیه مثبت (PMF) برای شناسایی و سهم آلاینده ها استفاده شد. یافته‌ها: میانگین غلظت سرب، کادمیم، مس، نیکل، روی و آرسنیک به ترتیب 61/66، 97/0، 19، 76/49، 43/264 و 04/40 میلیگرم بر کیلوگرم بود. بنابر این روند غلظت فلزات سنگین بر اساس میانگین به این صورت است: Zn > Pb > Ni > As > Cu > Cd.. با توجه به نتایج PMF سهم هر فاکتور از کل سهم منابع به دست آمد. که منبع طبیعی (F1)، منبع پوشش لاستیک وسایل نقلیه (F2)، منبع گازهای صنعتی (F3) و منبع حمل و نقل (F4) به ترتیب 1/27 % ، 3/17 %، 6/29 % و 26 % از کل سهم را تشکیل می‌دهند. طبق نتایج ارزیابی خطر، مقدار HI فلزات سرب و آرسنیک برای کودکان بیشتر از حد آستانه (1= HI) به دست آمد که نشان‌دهنده این است که این فلزات ممکن است خطرات بیماری‌های غیر سرطانی بالایی برای کودکان داشته باشند، اما برای برای بزرگسالان مقدار HI برای همه فلزات کمتر از 1 محاسبه شد. خطر بیماری‌های سرطانی از طریق مسیر استنشاق برای کودکان و بزرگسالان نیز تقریباً ناچیز است. نتیجه‌گیری: غلظت فلزات سنگین در گرد و غبار خیابانی منطقه مورد مطالعه بیشتر تحت تأثیر گازهای صنعتی بودند. با توجه به عبور و مرور وسایل نقلیه در شهرستان بروجرد، منبع حمل و نقل (F4) نیز 26% از کل سهم آلودگی در منطقه را تشکیل می‌دهند که عمدتاً شامل فلزات سرب و روی است. با توجه به سهم بالای این فلزات می‌توان احتمال داد غلظت بالای این فلزات می تواند بیشتر ناشی از ترافیک شهری باشد. به طور کلی نتایج این تحقیق اطلاعات مفیدی را برای مقامات محلی ارایه می‌دهد تا برای کنترل و کاهش انتشار آلودگی در شهرستان بروجرد، سیاست های پایدار را انتخاب و توسعه دهند.

https://ejsms.gau.ac.ir/article_7647_7974d3863a06d0ea020527fb3d69b92f.pdf